Tραπεζούντα . Οδοιπορικό στην πρωτεύουσα του Πόντου

«Και ήλθον επί θάλατταν εις Τραπεζούντα, πόλιν Ελληνίδα, οικουμένη εν τω Ευξείνω Πόντω, Σινωπέων αποικίαν, εν τη Κόλχων χώρα» (Ξενοφώντος «Κύρου Ανάβασις»). Κάπου εδώ κοντά στην πόλη που ιδρύθηκε το 756 π.Χ. αναφώνησαν «Θάλαττα! Θάλαττα!» οι Μύριοι. Από εδώ περνούσε, αιώνες αργότερα, ο Δρόμος του Μεταξιού. Εδώ μπαρκάρισε ο Μάρκο Πόλο για να επιστρέψει στη Βενετία μετά από 24 χρόνια στα βάθη της Ασίας. Κυρίως, όμως, εδώ έριξαν άγκυρα Ελληνες και μεγαλούργησαν για χιλιάδες χρόνια μέχρι την Ανταλλαγή των Πληθυσμών που ακολούθησε τη Μικρασιατική Καταστροφή του 1922.

Οι Πόντιοι πέρασαν από χίλια μύρια κύματα και δεν εννοούμε μόνο αυτά του αρχικώς Αξενου («αφιλόξενου») Πόντου, τον οποίο με πολύ κόπο κατόρθωσαν για μεγάλες περιόδους να μετατρέψουν σε Εύξεινο («φιλόξενο»).

Γνώρισαν βίαιους εξισλαμισμούς, λεηλασίες περιουσιών, εκτοπισμούς, βαναυσότητες πέραν περιγραφής από άτακτες ομάδες («Τσέτες») Λαζών και Κούρδων, τη φρίκη των «αμελέ ταμπουρού» («τάγματα εργασίας») στο Ερζερούμ και το Καρς, βιασμούς, ομαδικές δολοφονίες, αμέτρητους θανάτους από την πείνα και ανείπωτη εξαθλίωση μέχρι τον τελικό ξεριζωμό από τα αγιασμένα χώματά τους.

Γνώρισαν όμως και περιόδους ευημερίας κυρίως στους βυζαντινούς χρόνους. Μετά την πρώτη Αλωση της Πόλης από τους Φράγκους, ο Ανατολικός Πόντος ανεξαρτητοποιείται και ιδρύεται η Αυτοκρατορία της Τραπεζούντας (1204-1461), γνωστή και ως «Αυτοκρατορία των Μεγαλοκομνηνών», η οποία λειτούργησε ανταγωνιστικά αλλά και συμπληρωματικά απέναντι στην ασθμαίνουσα και παραπαίουσα Βυζαντινή Αυτοκρατορία και αποτέλεσε ένα από τα τελευταία προπύργια απέναντι στην οθωμανική επέλαση, συνεχίζοντας την παράδοση των Ακριτών.

Πρόκειται για το αποκορύφωμα στη μακραίωνη ιστορία μιας πόλης που έκτοτε κατέχει τον άτυπο τίτλο της «Πρωτεύουσας του Πόντου», περνώντας στη σφαίρα του μύθου για τους Πόντιους αλλά και για όλους τους Ελληνες.

Παρά τις αντιξοότητες ο Ελληνισμός της Τραπεζούντας κατόρθωσε να ανθήσει και στα χρόνια της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, ειδικά μετά το «Χάτι Χουμαγιούν» (1856), ένα διάταγμα που καθιέρωνε την ανεξιθρησκία. Τότε δεκάδες χιλιάδες κρυπτοχριστιανοί, γνωστοί ως «κλωστοί» ή «γυριστοί», επέστρεψαν φανερά στη χριστιανική πίστη.

Το σλάιντ απαιτεί την χρήση JavaScript.

Χιλιάδες άλλοι παρέμειναν «κλωστοί» βλέποντας τα προσκόμματα που έβαζε η οθωμανική διοίκηση στους «τενεσούρ», τους «επανακάμψαντες» χριστιανούς. Εκείνο που ένωνε τους περισσότερους ήταν αυτή η υπέροχη εκδοχή της ελληνικής γλώσσας, η ποντιακή διάλεκτος, που ομιλείται ακόμα και σήμερα σε περιοχές γύρω από την Τραπεζούντα, σε χωριά της Τόνιας (Tonya), της Ματσούκας (Macka) και του Οφεως (Of).Κατά τις τελευταίες δεκαετίες πριν από τη Μικρασιατική Καταστροφή ο πληθυσμός της πόλης της Τραπεζούντας ήταν σχεδόν μοιρασμένος. Στην πόλη λειτουργούσε Μητρόπολη, δεκάδες εκκλησίες και σχολεία με σημαντικότερο το φημισμένο «Φροντιστήριο».

Ενδεικτικό της άνθησης της ελληνικής κοινότητας είναι το γεγονός ότι από τις 4 τράπεζες της πόλης οι 3 ήταν σε ρωμαίικα χέρια (ιδιοκτησίας Θεοφυλάκτου, Καπαγιαννίδη και Φωστηρόπουλου).

Η Τραπεζούντα σήμερα περιστρέφεται γύρω από το λιμάνι της που παραμένει σημαντικός κόμβος και ένα από τα σπουδαιότερα λιμάνια της Μαύρης Θάλασσας. Βρίσκεται εκεί που βρισκόταν πάντα, στον όρμο της Δαφνούντας. Πολύ κοντά και η κεντρική πλατεία της πόλης, η πλατεία Ατατούρκ, όπου θα βρείτε πλήθος εστιατορίων, καφέ και ξενοδοχείων.

Η Παναγία Σουμελά

Εννοείται ότι δεν νοείται ταξίδι στην Τραπεζούντα, χωρίς μια τουλάχιστον επίσκεψη στη μεγάλη «Κυρά του Πόντου», Παναγία Σουμελά, Μνημείο Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO. Κινηθείτε αρχικά προς την ιστορική Ματσούκα (Macka), μια πόλη λίκνο του ποντιακού ελληνισμού.Το μοναστήρι είναι μια αετοφωλιά κρεμασμένη στα κάθετα βράχια του όρους Μελά. Ο συνδυασμός του αρχιτεκτονικού αριστουργήματος με το συγκλονιστικό τοπίο είναι μοναδικός!

Στο μοναστήρι μπορείτε να φτάσετε με δύο τρόπους. Ο πρώτος είναι ο κλασικός, αυτός που ακολουθούσαν για αιώνες μοναχοί και προσκυνητές. Διασχίζετε το Ποτάμι της Παναγίας στο ύψος του τουριστικού περιπτέρου και περπατάτε το ανηφορικό μονοπάτι για 45 περίπου λεπτά.

Ο δεύτερος, πιο εύκολος, αλλά λιγότερο «προσκυνηματικός» είναι να συνεχίσετε τον δρόμο που σκαρφαλώνει στις απότομες πλαγιές με το αυτοκίνητο και να περπατήσετε για 10 περίπου λεπτά μέχρι τη μεγάλη σκάλα με τα 99 σκαλοπάτια που οδηγεί στα ενδότερα.

Σε κάποια στροφή αυτής της διαδρομής θα βρείτε και το σημείο με την ωραιότερη θέα της μονής και της κοιλάδας και το μοναδικό σημείο από το οποίο είναι ορατό το, καλά κρυμμένο πίσω από έναν βράχο, παρεκκλήσι της Αγίας Βαρβάρας, όπου τοποθέτησαν σε κρύπτη τα τρία σημαντικότερα κειμήλια της μονής, φεύγοντας, οι τελευταίοι μοναχοί το 1923.

Στο μοναστήρι μπορείτε να φτάσετε με δύο τρόπους. Ο πρώτος είναι ο κλασικός, αυτός που ακολουθούσαν για αιώνες μοναχοί και προσκυνητές. Διασχίζετε το Ποτάμι της Παναγίας στο ύψος του τουριστικού περιπτέρου και περπατάτε το ανηφορικό μονοπάτι για 45 περίπου λεπτά.

Ο δεύτερος, πιο εύκολος, αλλά λιγότερο «προσκυνηματικός» είναι να συνεχίσετε τον δρόμο που σκαρφαλώνει στις απότομες πλαγιές με το αυτοκίνητο και να περπατήσετε για 10 περίπου λεπτά μέχρι τη μεγάλη σκάλα με τα 99 σκαλοπάτια που οδηγεί στα ενδότερα.

Σε κάποια στροφή αυτής της διαδρομής θα βρείτε και το σημείο με την ωραιότερη θέα της μονής και της κοιλάδας και το μοναδικό σημείο από το οποίο είναι ορατό το, καλά κρυμμένο πίσω από έναν βράχο, παρεκκλήσι της Αγίας Βαρβάρας, όπου τοποθέτησαν σε κρύπτη τα τρία σημαντικότερα κειμήλια της μονής, φεύγοντας, οι τελευταίοι μοναχοί το 1923.

Τα κειμήλια αυτά τα έφεραν στην Ελλάδα μοναχοί που γνώριζαν την κρύπτη το 1931, κατόπιν συνεννοήσεως, μεταξύ Ελευθερίου Βενιζέλου και Ισμέτ Ινονού. Πρόκειται για την εικόνα της Παναγίας (μια από τις 3 εικόνες που αποδίδονται στον ευαγγελιστή Λουκά), το ευαγγέλιο του Οσίου Χριστοφόρου και τον σταυρό του αυτοκράτορα της Τραπεζούντας Εμμανουήλ Κομνηνού, τα οποία μπορείτε να δείτε σήμερα στη Νέα Μονή Σουμελά στην Καστανιά Ημαθίας.

Ο,τι και να πούμε για το μοναστήρι (ιδρύθηκε, σύμφωνα με την επικρατέστερη εκδοχή, τον 4ο αιώνα) είναι λίγο. Και μόνο μια ματιά στο Καθολικό του και στα κατάγραφα βράχια της ιερής σπηλιάς αρκεί για να μείνει αυτή η μυσταγωγική εμπειρία για πάντα χαραγμένη στο μυαλό και στην καρδιά σας.

Απάντηση

Αρέσει σε %d bloggers: