Η μυστηριακή και παραφυσική Πεντέλη – Μύθος & πραγματικότητα [ drone vid]

Ένα από τα πιο δημοφιλή παραμυθολογικά θέματα που συναντούμε στην ελληνική ύπαιθρο, είναι οι δημώδεις θρύλοι και οι τοπικές ιστορίες που μιλούν για πολύωρες περιπλανήσεις μέσα σε τούνελ και υπόγειους κόσμους οι οποίοι βρίσκονται μέσα στα έγκατα της γης. Σήμερα, ένα σημαντικό μέρος αυτού του επαναλαμβανόμενου λαογραφικού μοτίβου έχει λάβει τη μορφή του αστικού μύθου, αφού αποτελεί μια μυθολογική διήγηση που καθημερινά αναπλάθεται και διαμορφώνεται μέσα στον πολεοδομικό ιστό. Ένα παράδειγμα είναι η πλούσια φημολογία που συναντάται στις περισσότερες πόλεις της Ευρώπης, σχετικά με ομάδες τρωγλοδυτών και υπόγειες διαδρομές που διασχίζουν τη γη κάτω από τα πόδια των ανυποψίαστων περαστικών.

Η είσοδος της σπηλιάς της Πεντέλης, ©Β. Ζήσης πεντελη μυθοι

Ανεξάρτητα από το βαθμό αξιοπιστίας αυτών των ιστοριών, πρόκειται για μια θεματολογία που πάντα συναρπάζει την ανθρώπινη φαντασία. Δεν θα πρέπει, λοιπόν, να μας εκπλήσσει η τεράστια δυναμική που απέκτησαν τις τελευταίες δεκαετίες οι φήμες που μιλούν για υπόγειες στοές στην Πεντέλη, ένα τοπωνύμιο που -ούτως ή άλλως- έχει να επιδείξει πληθώρα νεομυθολογικών στοιχείων. Όπως οι περισσότεροι αστικοί μύθοι, πρόκειται για ιστορίες που όλοι έχουν ακούσει, αλλά κανείς δεν έχει εξακριβώσει. Μιλούν για στοές που έχουν ως αφετηρία τη λεγόμενη «Σπηλιά του Νταβέλη» και φτάνουν μέχρι τη Μονή Πεντέλης, το σπίτι της Δούκισσας της Πλακεντίας, το Γαλάτσι και το ιστορικό κέντρο των Αθηνών. Σε κάποιες περιπτώσεις οι χιλιομετρικές αποστάσεις αυξάνονται εντυπωσιακά και τοποθετούν την άλλη «άκρη του νήματος» στον Υμηττό, στην Σαλαμίνα, στο Σούνιο! Πόσα από αυτά, όμως, επαληθεύονται από τη διερεύνηση των παλιών βιβλιογραφικών πηγών και των σύγχρονων μαρτυριών;

Απόκρυφη Πεντέλη from georgios papadosifos georgiou on Vimeo.

Είναι σίγουρο ότι οι οπαδοί των παραπάνω θεωριών στηρίχτηκαν στο οδοιπορικό που έγραψε ο Evliya Çelebi, ένας Τούρκος αξιωματούχος που περιηγήθηκε την Ελλάδα τον 17ο αιώνα. Εκεί περιγράφει την ξενάγησή του σε μια σπηλιά της Πεντέλης, την οποία χαρακτήρισε ως «απόκρυφο διδασκαλείο». Στο εσωτερικό της αντίκρυσε θαυμαστά θεάματα, όπως τα μυστικά δωμάτια των «ασκητών» και πληθώρα επιγραφών, παραστάσεων και συμβόλων, όλων χαραγμένων στα βραχώδη τοιχώματα. Κλείνει την αφήγησή του λέγοντας ότι περιπλανήθηκε γύρω στις τρεις ώρες μέσα στο σπήλαιο, το οποίο φαίνεται πως μπορούμε να ταυτίσουμε με τη σημερινή «Σπηλιά του Νταβέλη». Ωστόσο, θα πρέπει να λάβουμε υπόψη ότι το συνολικό έργο του Τούρκου περιηγητή βρίθει από αφελείς αναφορές, ιστορικές ανακρίβειες, βαθιές δεισιδαιμονίες και δοξασίες. Επομένως, βάσει αυτών των διαπιστώσεων θα πρέπει να προσεγγίσουμε και την καταγραφή του για τη Σπηλιά. Συν τοις άλλοις, οι υπερβολές στα λεγόμενά του δε συμφωνούν με καμία από τις μαρτυρίες των Ελλήνων και ξένων περιηγητών που ακολούθησαν τις επόμενες δεκαετίες.

photo 2 πεντελη μυθοι

Εν πάση περιπτώσει, ο μύθος περί υπόγειων διόδων στο εσωτερικό της «Σπηλιάς της Πεντέλης» αναβίωσε από τα μέσα του 20ου αιώνα και έπειτα, ενώ έλαβε τεράστιες διαστάσεις κατά την τελευταία δεκαετία του. Δεκάδες, ίσως και εκατοντάδες, δημοσιεύματα, τηλεοπτικές εκπομπές, αναρτήσεις στο διαδίκτυο, αναμόχλευσαν τις υπερβολικές φήμες, χωρίς όμως να παραθέσουν κάποια τεκμηρίωση υπέρ αυτών. Έτσι, πολύ συχνά, η πολύπαθη σπηλιά γίνεται στόχος βανδάλων που προκαλούν φθορές και διενεργούν λαθρανασκαφές με σκοπό την εύρεση των εικαζόμενων υπόγειων στοών ή των κρυμμένων πολύτιμων κειμηλίων που κρύβονται σε αυτές.

Μέσα σε αυτόν τον κυκεώνα παραπληροφόρησης, οι γνώμες των καταρτισμένων σπηλαιολόγων μοιάζουν σαν «φωνή βοώντος εν τη ερήμω»· και ας είναι τα πιο αρμόδια πρόσωπα για να μιλήσουν για ένα σπήλαιο. Όσοι κάνουν τον κόπο να ανατρέξουν με ψυχραιμία στις μαρτυρίες του παρελθόντος, δηλαδή πριν από τα τεχνικά έργα του 1977 που αλλοίωσαν το εσωτερικό της σπηλιάς, θα μπορέσουν να κατανοήσουν την αρχέγονη διευθέτηση του χώρου και των υπόγειων διαδρομών, οι οποίες δεν ξεμάκραιναν παρά μερικές δεκάδες μέτρα από την κεντρική αίθουσα. Προς αυτήν την κατεύθυνση έχουν συμφωνήσει διακεκριμένα μέλη της «Ελληνικής Σπηλαιολογικής Εταιρείας», του «Ελληνικού Ορειβατικού Συλλόγου», αλλά και αρχαιολόγοι που ερεύνησαν και χαρτογράφησαν τη σπηλιά περί τα μέσα του προηγούμενου αιώνα.

photo 3 πεντελη μυθοι

Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα σημεία του σπηλαίου το οποίο διασώζεται ως τις ημέρες μας, είναι μια τεθλασμένη διαδρόμη μήκους 28 μέτρων που ύστερα από κάθοδο δύο επιπέδων καταλήγει σε μια μικρή λίμνη. Μάλιστα η εν λόγω πηγή χρησιμοποιούνταν από την αρχαιότητα ως την Τουρκοκρατία, όπως διαφαίνεται από τη λείανση των τοιχωμάτων και το σκάλισμα μιας μαρμάρινης κλίμακας στο εσωτερικό του τούνελ. Πολύς λόγος, επίσης, έχει γίνει και για ένα σύμπλεγμα βαράθρων που κατέληγε σε ένα πηγάδι βάθους 15 μέτρων. Τα στόμια των βαράθρων ανοίγονταν στο ανατολικό πέρας της κεντρικής αίθουσας της σπηλιάς, αλλά δυστυχώς τα πρώτα μέτρα της διαδρομής έχουν καταστραφεί.

2steps.gr_artworks_rock_sun_fog_penteli_attica_001


Ένα ρωμαϊκό υδραγωγείο, κάτω από τη Μονή Πεντέλης!

Σε αυτό το πολύπλοκο κουβάρι μύθων και αλήθειας, δεν έμεινε έξω ούτε η ιστορική Μονή Πεντέλης που βρίσκεται στους νότιους πρόποδες του όρους. Πολλά ειπώθηκαν και υπονοήθηκαν σχετικά με την ύπαρξη κρυφών διαμερισμάτων που ξεκινούσαν κάτω από το μοναστήρι και επικοινωνούσαν με την «Σπηλιά του Νταβέλη». Όλα δείχνουν ότι οι συγκεκριμένες φήμες εμπνεύστηκαν από την πολυδαίδαλη «κρύπτη» της Μονής, που πλέον έχει διαμορφωθεί ως αναπαράσταση του «κρυφού σχολειού». Ορισμένοι ευφάνταστοι έχουν ταυτίσει τις εισόδους των κρυφών στοών με τα δύο κάθετα «πηγάδια» που συναντούμε στο εσωτερικό. Στην πραγματικότητα πρόκειται για βυζαντινούς σιρούς, δηλαδή χτιστούς χώρους εναποθήκευσης σιτηρών, οι οποίοι έχουν βάθος μόλις τρία μέτρα!  Σχετικά με την αρχική χρήση ολόκληρου του καμαροειδούς ημιυπόγειου συμπλέγματος που καταλαμβάνει δεκάδες τετραγωνικά μέτρα, αρκεί να αναφέρουμε ότι απλά υπήρξε ένας αποθηκευτικός χώρος για τη σημαντική γεωργική και κτηνοτροφική παραγωγή της Μονής.

Οι βυζαντινοί συροί στο «Κρυφό Σχολειό», © Β. Ζήσης πεντελη μυθοι

Βλεπουμε, λοιπόν, πως όπως στην περίπτωση της «Σπηλιάς του Νταβέλη» έγινε σύνθεση του εξωπραγματικού με τα υπάρχοντα βάραθρα και κρύπτες, έτσι και στην Μονή Πεντέλης το «Κρυφό Σχολειό» παρείχε το ανάλογο υπόβαθρο για τη σχετική φανταστική παραφιλολογία. Μια παραφιλολογία που μεταχειρίστηκε εντέχνως ένα ακόμη αληθινό στοιχείο του παρελθόντος: το Αδριάνειο υδραγωγείο! Ίσως οι περισσότεροι να έχουν ακούσει για το εκπληκτικό υδραυλικό έργο που κατασκεύασε το 2ο αιώνα μ.Χ. ο Ρωμαίος αυτοκράτορας Αδριανός, ώστε να υδροδοτήσει την πόλη των Αθηνών. Ο εξ ολοκλήρου υπόγειος αγωγός ξεκινούσε από τους πρόποδες της Πάρνηθας και έφτανε μέχρι τον Λυκαβηττό, καλύπτοντας μια απόσταση 20 χιλιομέτρων! Λίγοι όμως γνωρίζουν ότι μια βοηθητική διακλάδωσή του περνούσε κάτω από τη Μονή Πεντέλης, ακολουθούσε μια πορεία παράλληλη με το ρέμα Χαλανδρίου και απέρρεε στον κεντρικό αγωγό στο ύψος ομώνυμου δήμου. Μάλιστα στην ευρύτερη περιοχή του μοναστηριού, σώζονται μερικά από φρεάτια εξαερισμού και συντήρησης του οριζόντιου αγωγού.

photo 5 (1) πεντελη μυθοι

Στην ευθεία απο το σπήλαιο Νταβέλη και κάτω απο τη θέση ”συμπληγάδες  ” βρίσκεται το πρώην λατομείο Πεντέλης Διονύσου που έχει μεταφερθεί πλέον προς τον Άγιο Πέτρο .
Το εγκαταλελειμμένο λατομείο που λειτούργησε ως τα μέσα της δεκαετίας του 1970 υπήρξε στέκι ναρκομανών ενώ λειτούργησε σαν άσυλο σε διωκόμενους και παράνομους αλλοδαπούς .
Αποτέλεσμα εικόνας για εγκαταλελειμμένο λατομείο της πεντελης
Η απόκοσμη εγκατάλειψη και οι φήμες περί δαιμονικών πνευμάτων έδιωξαν και τους τελευταίους ” ένοικους” για να εμφανιστούν οι γκραφιτάδες που με τα αλλόκοτα σχέδια και φιγούρες τους κάνουν τον χώρο ακόμη πιο απόκοσμο .
Σχετική εικόνα

 

Απάντηση

Αρέσει σε %d bloggers: