1917, η μεγάλη πυρκαγιά της Θεσσαλονίκης (βίντεο)

Η πυρκαγιά του 1917, που κατέκαψε μέσα σε δύο μέρες, με τη βοήθεια του Βαρδάρη, το μεγαλύτερο μέρος του ιστορικού κέντρου της Θεσσαλονίκης, υπήρξε ένα καταλυτικό γεγονός στην ιστορία της πόλης. Περισσότεροι από 70 χιλιάδες άνθρωποι βρέθηκαν άστεγοι, ενώ καταστράφηκαν μνημεία, δημόσια κτίρια, υπηρεσίες και καταστήματα. Η πόλη που βγήκε μέσα από τα ερείπια ήταν μια καινούρια πόλη, μ’ ένα νέο πολεοδομικό σχέδιο, που φιλοδοξούσε να ανταποκριθεί στις ανάγκες μιας νέας εποχής. Όλεθρος και αφορμή για ένα νέο ξεκίνημα, η πυρκαγιά ζωντανεύει μέσα από σπάνιο φωτογραφικό και κινηματογραφημένο υλικό από ελληνικά και ξένα αρχεία και τις αναλύσεις έγκριτων ερευνητών.

Απόσπασμα από την ταινία «1917, η μεγάλη πυρκαγιά της Θεσσαλονίκης», 32′.00», παραγωγής του Αρχαιολογικού Ινστιτούτου Μακεδονικών και Θρακικών Σπουδών, 2012.

Οι φλόγες κατάφεραν αυτό που δεν είχαν καταφέρει οι βαλκανικοί πόλεμοι του 1912 και ο Μεγάλος Πόλεμος (ο Πρώτος Παγκόσμιος Πόλεμος) κατά τη διάρκεια του οποίου (κυρίως από το 1916 και μετά) η Θεσσαλονίκη είχε γίνει κέντρο των συμμαχικών στρατευμάτων του Μακεδονικού Μετώπου. Κατόρθωσαν να σβήσουν τα ίχνη αιώνων από την πολιτιστική παρουσία διαφόρων εθνοθρησκευτικών ομάδων στη μορφή της μεγαλούπολης, αλλά και  να εξαφανίσουν τα σημάδια από το πέρασμα τόσων ανθρώπων που γεννήθηκαν, έζησαν και κινήθηκαν σε σπίτια, ναούς, σχολεία, αγορές, λουτρά, δρόμους που μέσα σε λίγες ώρες είχαν γίνει ερείπια και είχαν γεμίσει με συντρίμμια.

Αποτέλεσμα εικόνας για η μεγαλη φωτια της θεσσαλονικης

Η πυρκαγιά εκδηλώθηκε αργά μετά το μεσημέρι ή νωρίς το απόγευμα της 5ης (18ης με το νέο ημερολόγιο) Αυγούστου του 1917 στη βορειοδυτική άκρη και εντός των τειχών της πόλης. Λέγεται ότι οι λίγες σπίθες φωτιάς, που ξέφυγαν από τον έλεγχο δύο γυναικών, κάπου στην τουρκική συνοικία του Μεβλεχανέ, σ᾽ένα φτωχόσπιτο της σημερινής οδού Ολυμπιάδος, που ο Τούρκος ιδιοκτήτης το είχε νοικιάσει σε Έλληνες πρόσφυγες,  έγιναν η αιτία της μεγάλης καταστροφής. Οι σπίθες πέρασαν από την κουζίνα στην αποθήκη του σπιτιού όπου υπήρχε σανό και έτσι όλα αμέσως άρχισαν να γίνονται πυρανάλωμα… Ποιος μπορούσε να φανταστεί ότι η φωτιά μέσα σε λίγες ώρες θα εξαπλωνόταν με μεγάλη ταχύτητα και σε λιγότερο από τρία εικοσιτετράωρα θα κατέστρεφε σχεδόν ολοκληρωτικά το μεγαλύτερο τμήμα του ιστορικού κέντρου της πόλης. Βέβαια, τον 19ο αιώνα οι καταστροφές ολόκληρων συνοικιών από φωτιές δεν ήταν άγνωστο φαινόμενο. Θα λέγαμε μάλλον ότι τα συμβάντα πυρκαγιάς στις πόλεις ήταν συνηθισμένα και συχνά οι καταστροφές ήταν μεγάλες λόγω των εύφλεκτων οικοδομικών υλικών και των ανύπαρκτων υποδομών πυρόσβεσης.

Σχετική εικόνα

Οι συμμαχικές δυνάμεις που υπήρχαν στην πόλη, κυρίως οι Άγγλοι και Γάλλοι, έσπευσαν να βοηθήσουν στην κατάσβεση και είχαν σημαντικό ρόλο στην αντιμετώπιση της φωτιάς. Ωστόσο, έκαναν και σφάλματα. Για να δημιουργήσουν αντιπυρικές ζώνες, ανατίναζαν ολόκληρα οικοδομικά τετράγωνα, δημιουργώντας έτσι νέες εστίες φωτιάς.

Η εβραϊκή κοινότητα ήταν αυτή που χτυπήθηκε περισσότερο από κάθε άλλη κοινότητα της πόλης. Ολόκληρες συνοικίες όπου διέμεναν εβραϊκές οικογένειες από αιώνες καταστράφηκαν ολοσχερώς, κάηκαν επίσης τα εκπαιδευτικά ιδρύματα της κοινότητας, οι βιβλιοθήκες με πολύτιμα βιβλία, πολλές συναγωγές, ενώ η φωτιά έπληξε τις περισσότερες εβραϊκές επιχειρήσεις-μικρές και μεγάλες-και κατέστρεψε τα περισσότερα καταστήματα εβραίων ιδιοκτητών. Σύμφωνα με καταγεγραμμένα στοιχεία, πάνω από 70.000 άνθρωποι έμειναν άστεγοι. Από αυτούς οι 52.000 ήταν Εβραίοι, οι 11.000 ήταν μουσουλμάνοι και οι 10.000 χριστιανοί

a_LIFO_Thessaloniki_1

Παρά την αναμφισβήτητα τρομακτική καταστροφή που προκλήθηκε στην πόλη και τους ανθρώπους της, η πυρκαγιά θα μπορούσε να θεωρηθεί και ως ευκαιρία για τον ανασχεδιασμό του ιστορικού κέντρου της πόλης και την ανάδειξη της Θεσσαλονίκης ως αστικό μητροπολιτικό κέντρο της Βαλκανικής με ευρωπαϊκό χαρακτήρα στη μορφή και την πολεοδομία. Αυτό, άλλωστε, ήταν ένα από τα “μεγάλα όνειρα” της κυβέρνησης των Φιλελευθέρων. Έτσι, έξι μόνο ημέρες μετά την καταστροφή, η ελληνική κυβέρνηση έδειξε  ισχυρά αντανακλαστικά στο ζήτημα του ανασχεδιασμού της πόλης. Με την πρωτοβουλία του αρμόδιου Υπουργού Αλ. Παπαναστασίου και την υποστήριξη του ίδιου του Βενιζέλου αποφασίστηκε ο άμεσος ανασχεδιασμός της πόλης. Η εντός των τειχών άλλοτε μεσαιωνική οθωμανική πόλη έπρεπε να ανασχεδιασθεί ρυμοτομικά και να αποκτήσει ευρείες λεωφόρους, εκτενείς ελεύθερους χώρους, κανονικά οικοδομικά τετράγωνα…Η πόλη, δηλαδή, έπρεπε να “αναπνεύσει” και να γίνει “ευρωπαϊκή”.  Αυτό σήμαινε ότι η καμένη περιοχή έπρεπε να απαλλοτριωθεί και τα νέα οικόπεδα να μη διανεμηθούν στους πυροπαθείς ιδιοκτήτες.

Σχετική εικόνα

Μία από τις πρώτες ενέργειες της ελληνικής κυβέρνησης ήταν η σύσταση επιτροπής που την αποτελούσε μία ομάδα Ελλήνων και ξένων επιστημόνων με σκοπό τον επανασχεδιασμό και την ανοικοδόμηση του ιστορικού κέντρου της πόλης, που βέβαια δεν θα ήταν πια τόσο ιστορικό…Επικεφαλής αυτής της ομάδας ήταν ο γνωστός Γάλλος αρχιτέκτων και πολεοδόμος Ερνέστος Εμπράρ, ο οποίος από το Σεπτέμβριο του 1917 και μέχρι τον Ιούνιο του 1918 (κατά τη διάρκεια της πρώτης φάσης του σχεδιασμού) κατευθύνει συστηματικά τις ομάδες των αρχιτεκτόνων που έχουν αναλάβει το τεράστιο έργο της αλλαγής της μορφής της πόλης…

Σχετική εικόνα

Ωστόσο, κάποια αμυδρά ίχνη της παλιάς πόλης θα παραμείνουν και μπορούν μέχρι σήμερα να ανιχνευθούν από τους προσεκτικούς παρατηρητές, γιατί τελικά λίγες σπίθες, ακόμα και αν έχουν προκαλέσει μεγάλη φωτιά, δεν μπόρεσαν να σβήσουν την ιστορία της πόλης και να τη μεταμορφώσουν σε ευρωπαϊκή….

 

Απάντηση

Αρέσει σε %d bloggers: