what ?

Ο Αριστοτέλης διακρίνει τέσσερα αίτια, τα οποία κατά την άποψή του είναι αναγκαία για την παραγωγή οποιουδήποτε αποτελέσματος.

Κανένα μεμονωμένο αίτιο από τα τέσσερα δεν επαρκεί, προκειμένου να λάβει χώρα ένα οποιοδήποτε γίγνεσθαι.

Από μια ορισμένη άποψη τα  τέσσερα αίτια είναι απαντήσεις σε τέσσερα αντίστοιχα ερωτήματα που δημιουργούνται για τις ποικίλες αλλαγές στη φύση.

Αποτέλεσμα εικόνας για αίτιο και αιτιατό

 Ένα παράδειγμα. 

Η πρώτη ερώτηση που συνήθως κάνουμε για ένα προϊόν είναι: από τι είναι φτιαγμένο; Αν κάνουμε την ερώτηση αυτή σε έναν ζαχαροπλάστη, η απάντηση που θα πάρουμε, σε σχέση με μία τούρτα, είναι  “από  αλεύρι γάλα, αυγά  και  ζάχαρη “. Το είδος των υλικών που κατονομάζονται και  με τα οποίο ο ζαχαροπλάστης  «δημιουργεί» είναι το “υλικό αίτιο.

 

Η δεύτερη ερώτηση είναι: από ποιον είναι φτιαγμένο; Η απάντηση, για το συγκεκριμένο παράδειγμα, είναι  “από τον ζαχαροπλάστη “. Σε κάθε ανάλογη περίπτωση ο δημιουργός είναι

το “ποιητικό αίτιο” του προϊόντος.

Η τρίτη ερώτηση στην οποία θα κριθούμε να απαντήσουμε είναι: τι είναι αυτό που φτιάχτηκε; Η απάντηση στο παράδειγμά μας είναι προφανής και σχετίζεται με τη ΜΟΡΦΗ του πράγματος.

Ο Αριστοτέλης το ονομάζει “ειδικό αίτιο” δεδομένου ότι την έννοια ΜΟΡΦΗ την αναφέρει ως ΕΙΔΟΣ

 Î‘ποτέλεσμα εικόνας για αίτιο και αιτιατό

Η τελευταία ερώτηση την οποία θα κάνουμε είναι: για ποιο σκοπό (στη γλώσσα του Αριστοτέλη ο όρος είναι ΤΕΛΟΣ) απέκτησε μορφή η συγκεκριμένη τούρτα; Ποια ανάγκη επιθυμούσε να ικανοποιήσει ο κατασκευαστής με αυτό το προϊόν; Αναφορικά με το παράδειγμα μας η απάντηση δεν είναι τόσο  εύκολη. Από μια άποψη η τούρτα φτιάχτηκε για να προσφέρει γευστική απόλαυση, ενώ από μια άλλη άποψη φτιάχτηκε για να κερδίσει από αυτήν ο ζαχαροπλάστης.

Τον τέταρτο παράγοντα ο Αριστοτέλης τον ονομάζει  “τελικό αίτιο,

Μπορούμε, λοιπόν, να συνοψίσουμε τα τέσσερα αίτια ως εξής :

         1) Υλικό Αίτιο: αυτό από το οποίο προκλήθηκε κάτι
2) Ποιητικό Αίτιο: αυτό το οποίο ενεργώντας ( ποιώντας) προκάλεσε κάτι
3) Μορφικό Αίτιο: αυτό στο οποίο προκλήθηκε κάτι
4) Τελικό Αίτιο: αυτό για χάρη του οποίου προκλήθηκε κάτι

Αν θέλουμε να μείνουμε πιο κοντά στην αριστοτελική διατύπωση πρέπει να παραθέσουμε   τα τέσσερα αίτια μιας κίνησης με τους όρους:

Η ΥΛΗ, (ΥΛΙΚΟ ΑΙΤΙΟ)

η ΜΟΡΦΗ (στον Αριστοτέλη αναφέρεται ως «είδος» εξ ου και ο όρος ΕΙΔΙΚΟ ΑΙΤΙΟ)

η ΑΡΧΗ ΚΙΝΗΣΗΣ (ΠΟΙΗΤΙΚΟ ΑΙΤΙΟ) και

το ΤΕΛΟΣ  ( ο ΣΚΟΠΟΣ που στον Αριστοτέλη αναφέρεται ως «τέλος» εξ ου και ο όρος ΤΕΛΙΚΟ ΑΙΤΙΟ)

Αυτά λειτουργούν ή όλα ή μαζί ή εναλλασσόμενα ή με την απουσία τους.

Τα τέσσερα  ΑΙΤΙΑ αναφέρονται είτε σε καταστάσεις ΕΙΝΑΙ  είτε σε διεργασίες κάποιου ΓΙΓΝΕΣΘΑΙ ( όπως η  ΚΙΝΗΣΗ )

Συνδεδεμένη αναπόσπαστα με τις τέσσερις ΑΙΤΙΕΣ είναι η επιστημονική ερώτηση που αναζητεί το «ΓΙΑΤΙ;»

Τι θα απαντούσε ο Αριστοτέλης στα τρία παρακάτω «ΓΙΑΤΙ;”

Όταν βρέχει, γιατί βρέχει;

Πώς μπορεί μια  ένας λαμπτήρας «να αποκτήσει την ΟΥΣΙΑ του» και να γίνει λαμπτήρας ;

Κρατάμε στο χέρι μας μια πέτρα. Την αφήνουμε και πέφτει στο έδαφος . Γιατί πέφτει;

Και οι απαντήσεις

Αποτέλεσμα εικόνας για αίτιο και αιτιατό

Όταν βρέχει, γιατί βρέχει;

Και η απάντηση του ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗ:

Υπάρχουν τέσσερις αιτίες (αίτια)

Η πρώτη σχετίζεται με την ΥΛΗ                          υλικό αίτιο

Οι υδρατμοί που βρίσκονταν στα σύννεφα τη στιγμή που ψυχόταν ο αέρας

Η δεύτερη σχετίζεται με τη  ΜΟΡΦΗ ( Είδος)       ειδικό αίτιο

η υγρή μορφή του νερού. Το νερό δηλαδή της βροχής  δεν έχει  τη μορφή υδρατμού

Η  τρίτη σχετίζεται με την ΕΝΕΡΓΕΙΑ                     ποιητικό αίτιο

οι υδρατμοί υπέστησαν ψύξη  και υγροποιήθηκαν

Η τέταρτη  σχετίζεται με τον ΣΚΟΠΟ                τελικό αίτιο

Η βροχή πέφτει για να μπορέσουν να αναπτυχθούν τα φυτά και να βρουν το ζωτικής σημασίας νερό τα ζώα της στεριάς.  Αυτός είναι ο σκοπός για τον οποίο υπάρχει βροχή. Πρέπει κάποιος να «ποτίζει τα φυτά» κι έχει αναλάβει αυτό το καθήκον.

Πώς μπορεί μια  ένας λαμπτήρας πυρακτώσεως «να αποκτήσει την ΟΥΣΙΑ του» και να γίνει λαμπτήρας πυρακτώσεως;

Και η απάντηση του ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗ

Υπάρχουν τέσσερις αιτίες (αίτια)

Η πρώτη σχετίζεται με την ΥΛΗ                   υλικό αίτιο

Το γυαλί και το βολφράμιο. θα μπορούσαν να αποκτήσουν διάφορες μορφές

Η δεύτερη σχετίζεται με τη  ΜΟΡΦΗ       ειδικό αίτιο 

Το ότι προέκυψε τελικώς λαμπτήρας καθορίστηκε και από τη μορφή που δόθηκε στο γυαλί και στο βολφράμιο. Και στο μεν γυαλί δόθηκε η  μορφή του αερόκενου γυάλινου δοχείου, ενώ στο βολφράμιο η  μορφή του μεταλλικού νήματος

Η  τρίτη  σχετίζεται με την ΕΝΕΡΓΕΙΑ               ποιητικό αίτιο

Τόσο το γυαλί όσο και το βολφράμιο υπέστησαν ειδική επεξεργασία

Η τέταρτη  σχετίζεται με τον ΣΚΟΠΟ                   τελικό αίτιο

Οι τεχνικοί δούλεψαν με τελικό σκοπό τα αρχικώς ακατέργαστα υλικά να γίνουν τελικώς λαμπτήρας με νήμα βολφραμίου

Κρατάμε στο χέρι μας μια πέτρα. Την αφήνουμε και πέφτει στο έδαφος . Γιατί πέφτει;

Και η απάντηση του ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗ

Υπάρχουν τέσσερις αιτίες (αίτια)

Η πρώτη σχετίζεται με την ΥΛΗ                   υλικό αίτιο

Το ότι είναι πέτρα ( και δεν είναι καπνός, υδρατμός ή φωτιά . . ) που περιέχει σε μεγάλη ποσότητα το στοιχείο Γη

Η δεύτερη σχετίζεται με τη  ΜΟΡΦΗ       ειδικό αίτιο

Το ότι βρίσκεται ψηλότερα από το έδαφος

Η τρίτη σχετίζεται με την ΕΝΕΡΓΕΙΑ               ποιητικό αίτιο
Το ότι αφέθηκε, από μας, ελεύθερη

Η τέταρτη  σχετίζεται με τον ΣΚΟΠΟ                   τελικό αίτιο

Ο σκοπός είναι να επιστρέψει στο έδαφος στο οποίο κυριαρχεί το στοιχείο Γη,

όπως ένα άλογο επιστρέφει στον στάβλο που βρίσκονται και τα άλλα άλογα 

“αίτιον λέγεται όθεν η αρχή της μεταβολής η πρώτη ή της ηρεμήσεως, έτι το τέλος”,

Μετά τα φυσικά 1013α 24 κ.ε., 983α 26. 1027α 29

Απάντηση

Αρέσει σε %d bloggers: