Τα ακούσματα του τόπου μας -1. Ζαγόρι (vid)

Τα Δημοτικά τραγούδια χωρίζονται σε 4 κατηγορίες:
α) ΔΙΗΓΗΜΑΤΙΚΑ, με ρομαντικές υποθέσεις
β) ΙΣΤΟΡΙΚΑ
γ) ΚΛΕΦΤΙΚΑ, με κατορθώματα κλεφτών & αρματολών.
δ) ΙΔΙΩΤΙΚΑ, που έχουν ως θέμα τους όλες τις λεπτομέρειες της κοινωνικής & οικογενειακής ζωής του Έλληνα. Περιλαμβάνονται σ’ αυτά, τραγούδια του γάμου, της γέννησης, της βάφτισης, εορταστικά, της ξενιτιάς και μοιρολόγια.

moiroloi-1-114-926-552-1544365849

Στη ρίζα κάθε δημοτικού τραγουδιού υπήρχε ένας τραγουδιστής. Τα λόγια όμως του τραγουδιού αυτού, τα επαναλάμβαναν διάφοροι τραγουδιστές, που πρόσθεταν, αφαιρούσαν ή προσάρμοζαν το τραγούδι στην κάθε περίσταση.
Έτσι σιγά-σιγά ο λαός δημιούργησε όπως αυτός ήθελε το τραγούδι και καθώς ξεχάστηκε ο πρώτος ποιητής, προέκυψε το δημοτικό τραγούδι, σαν δημιούργημα του λαού κι όχι κάποιου συγκεκριμένου ποιητή. Δημοτικούς ελληνικούς παραδοσιακούς χορούς έχουμε περισσότερους από 300… Οι κυριότεροι απ` αυτούς είναι οι παρακάτω:

Αποτέλεσμα εικόνας για πεντατονικοί χοροί ηπειρου

ΗΠΕΙΡΩΤΙΚΟΙ : Πεντατονικοί , πολυφωνικοί και για τους μουσικολόγους ροκ δημοτικά ..χωρίζονται σε υποκατηγορίες με κύριο γνώρισμα τους συρτούς (καμπίσιους και τσάμικους ) . Κύριες περιοχές τα ακούσματα του Πωγωνίου (βαριά συρτά αλλά και ορισμένοι τσάμικοι ) τα Ζαγορίσια ή κεντητά που μοιάζουν αρκετά με τα λεγόμενα Πρεβεζάνικα ( πιο αργά ) τα Μετσοβίτικα βλάχικα

ΚΑΛΑΜΑΤΙΑΝΟΙ . ΣΥΡΤΟΙ ΜΟΡΑΐΤΙΚΑ : Όπως καταλαβαίνουμε , είναι τα Πελοποννήσια κυρίως που τα συναντούμε στην ορεινή ενδοχώρα της περιφέρειας και όχι μόνο στην Καλαμάτα που πήραν το όνομά τους χωρίς ο συρτός αυτός να ακουστεί στην Μεσσηνιακή πρωτεύουσα αλλά στα ορεινά της Αρκαδίας !!

ΜΑΚΕΔΟΝΙΤΙΚΑ ή συρτά Καπουτζήδων που χορεύεται κυρίως στην κεντρική Μακεδονία και Θεσσαλονίκη , τα αντικριστά της δυτικής Μακεδονίας ή Χάλκινα ( λόγω πολλών πνευστών χάλκινων οργάνων ) και τα γυναικεία της Νιγρίτας Σερρών .

ΘΕΣΣΑΛΙΚΟΙ : Τους βρίσκουμε και σαν Καραγκούνικους ή σβαρνιάρηδες ( απο το σβαρίζω – σέρνω τα πόδια) . Το μουσικό αυτό είδος μοιάζει αρκετά σε ορισμένα σημεία με το Ηπειρώτικο ζαγορίσιο ή Μετσοβίτικο βλάχικο αλλά δεν ακολουθεί την πεντατονική φόρμα των προηγούμενων και ακούγεται πιο μονότονο .Τους Θεσσαλικούς με πολλές προσμίξεις ( αμανέδες , τσιφτετελοειδή )μπορεί να τους βρούμε και σε περιοχές της Στερεάς .

ΤΣΑΜΙΚΟΙ ΞΗΡΟΜΕΡΙΤΙΚΟΙ : Ιδιαίτερο ιδίωμα των ορεινών του Αγρινίου και της δυτικής στερεάς . Βαριοί τσάμικοι με έμφαση στο βιρτουόζικο παίξιμο των οργάνων και το χαρακτηριστικό λαρυγγισμό των φωνών . Για τους μουσικολόγους δεν αποτελεί ατόφιο δημοτικό τραγούδι αλλά συγγερασμός Ηπειρώτικων τσάμικων και αρβανίτικων στοιχείων.

Αποτέλεσμα εικόνας για τσαμικοι ξηρόμερου

ΘΡΑΚΙΩΤΙΚΟΙ : Εύκολοι χορευτικοί δημοτικοί με κύριους εκφραστές τους ΖΩΝΑΡΑΔΙΚΟΥΣ και τους αμάλ κελ αμάν ή αραδιαστούς , «Αραδιαστείτε αμάλ κελ αμάν, αραδιαστείτε στο χορό», απ’ όπου πήρε και το όνομά του.

ΝΗΣΙΩΤΙΚΟΥΣ ΚΕΡΚΥΡΑΙΚΟΥΣ .: Μουσικό ιδίωμα όλων των επτανήσων

ΝΗΣΙΩΤΙΚΟΙ ΑΙΓΑΙΟΥ : Χαρακτηρίζονται από τη μουσική σχολή των Κυκλάδων και του Νοτίου Αιγαίου των Δωδεκανήσων . Ξεχωρίζουν οι Καβοντόρικοι Κυκλάδων , οι Σούστες επίσης Κυκλάδων , ο μπάλος Δωδεκανήσων και ο Ικαριώτικος  .

Αποτέλεσμα εικόνας για κρητικοί χοροί

ΚΡΗΤΙΚΟΙ : Η Κρήτη είναι μία κατηγορία μόνη της . Ιδιαίτερο χαρακτηριστικό δημοτικό ιδίωμα με εκφράσεις στον Πεντοζάλη , στον Χανιώτικο Συρτό στον Καστρινό ή Μαλεβυζιώτη στους Σητειακούς και στις Ρεθυμνιακές σμίξεις . Ακόμη τα μοναδικά ριζίτικα των λευκών ορέων και Σφακίων τα μόνα μαζί με τα πολυφωνικά της Ηπείρου με γνώρισμα δωρικό .

Ενδιάμεσα σε αυτές τις περιοχές βρίσκονται και πολλά υποείδη που αφορούν τοπικιστικές παραδόσεις και ακούσματα κυρίως καμωμένα απο έναν επώνυμο οργανοπαίχτη ή τραγουδιστή που χαρακτηρίζουν τον τόπο .

Θα ξεκινήσουμε την περιοδεία μας στα παραπάνω μουσικά ιδιώματα της χώρας μας με την περιοχή Ζαγορίου στην Ήπειρο ..σύντροφος θα είναι ο δάσκαλος μέγας και τρανός Μάνος ( Γερμανός ) Αχαλινωτόπουλος , φίλος και συμμαθητής  …

Σχετική εικόνα

Όλο σχεδόν του σώμα του ζαγορίσιου ρεπερτορίου απαρτίζουν μερακλίδικα και περίτεχνα κεντημένα τραγούδια και οργανικοί σκοποί. Πολλά είναι φερμένα από τις πόλεις της Ηπείρου (Γιάννενα, Πρέβεζα, Άρτα), από όμορες περιοχές (Πωγώνι, Μέτσοβο) ή πιο απομακρυσμένες (κυρίως Ξηρόμερο), καθώς και από ξένους τόπους και μεγάλα αστικά κέντρα (Σμύρνη, Πόλη, Ρουμανία, Αθήνα κ.α.). Στην νέα τους πατρίδα ξαναγεννιούνται αναδημιουργημένα και προσαρμοσμένα στο ντόπιο μουσικό συντακτικό από τους ευρηματικούς ντόπιους μουσικούς.

Την εντόπια καταγωγή μαρτυρά σε πολλά ζαγορίσια τραγούδια η ονομαστική αναφορά σε χωριά της περιοχής, Πάπιγκο, Καπέσοβο, Βίτσα, Τσεπέλοβο, Σκαμνέλι, ή σε συγκεκριμένα πρόσωπα του τόπου, την λοιδωρούσα την ξενητιά Αλεξάνδρα, την όμορφη Όλγα, την αρχόντισσα Μπολονάσσαινα που απήχθη από τους (πολυάριθμους στα γύρω του Ζαγορίου ορεινά) κλέφτες.

Αποτέλεσμα εικόνας για ζαγορίσια τραγούδια

Δεν θα μπορούσαμε να παραλείψουμε στην περιγραφή αυτή έναν μείζονα παράγοντα για την διαμόρφωση του μουσικού ύφους στο Ζαγόρι, τον χορό. Θα παρατηρήσουμε εδώ πως για τα πιο τυπικά ζαγορίσια κομμάτια η χορογραφία έχει τυπολογία μάλλον θηλυκή. Αυτό πρέπει να αντικατοπτρίζει την παρέμβαση του γυναικείου πληθυσμού στην διαφύλαξη των εθών της κοινότητας, όταν η επαγγελματική δραστηριότητα των ανδρών τους υποχρέωνε σε μακρόχρονες απουσίες. Πάντως οι περισσότεροι άντρες μερακλήδες χορευτές φαίνεται ακόμα και στις μέρες μας να προτιμούν τραγούδια μάλλον εισαγόμενα. Ο αργός, αυστηρός, λιτός και συγχρόνως ελαφρύς και γεμάτος αυτοσχεδιασμούς και λικνίσματα γυναικείος χορός στο Ζαγόρι επηρέασε σαφέστατα την τελική διαμόρφωση όχι μόνο της ρυθμικής αγωγής (η οποία ακολουθεί σχεδόν πάντα αργές ταχύτητες) αλλά και των λαβυρινθωδών κεντημάτων των μουσικών φράσεων:

Χορεύεται από άνδρες και γυναίκες , με λαβή των χεριών από τους καρπούς και λυγισμένους τους αγκώνες. Ο χορός αποτελείται από 16 βήματα που τα χωρίζουμε σε 4 τετράδες. Το μέτρο του χορού είναι τα 5/8. Αρχική θέση είναι η προσοχή.

Μουσικές του τόπου μας …1 Στο Ζαγόρι from air mag team on Vimeo.

 

Παραπάνω στο βίντεο ακούμε ένα κλασικό ζαγορίσιο σκοπό ( την πασίγνωστη ”Καλονυχτιά”¹ που αγαπούνε να τραγουδάνε σχεδόν όλοι οι στεριανοί δημοτικοί τραγουδιστές και την Φράσια² – οργανικό σκοπό – που ακούγεται από τη Μακεδονία ως την Πελοπόννησο αλλά ο Μάνος Αχαλινοτώπουλος την εμβαθύνει με ζαγορίσιο μέτρο.

¹ Η Καλονυχτιά είναι κατά βάση ένα ερωτικό τραγούδι , δωρικά καμωμένο με λιτό καθαρό Ελληνικό λόγο χωρίς σερπαντίνες και βιολέτες . Τα λόγια του είναι καθαρά χωρίς να προσβάλλουν ή να υπονοούν σεξουαλικό προσανατολισμό

Σ’ αφήνω την καλονυχτιά
αγάπη ( ή λαμπάδα) μου γραμμένη
Και εγώ θα πάω στο σπίτι μου
με την καρδιά καμένη
Μόνο μια χάρη σου ζητώ
και να με συμπαθήσεις
Το παραθύρι τ’ ακρινό
απόψε μη το κλείσεις
Και εγώ θα ‘ρθω τη Ροδαυγή
που ‘ναι γλυκός ο ύπνος
Να σου χαϊδέψω τα μαλλιά
και να σ’ αποκοιμίσω
Οι νύχτες είναι βάσανο
για αυτούς που αγαπούνε
Για αυτούς που έχουν μυστικά
και δε τα μαρτυρούνε

 

²[Ρούμπας 1992, αδημ.] Ηπειρος. Η Φράσια ή Φράσιανη ή Φράσιαρη έχει βορειοηπειρώτικη καταγωγή και σήμερα χορεύεται κυρίως στο Ζαγόρι, αλλά και στην Κόνιτσα. Ο χορός αποτελείται από τρία μέρη: ένα 4σημο στην αρχή, ένα 3σημο και ένα 2σημο. Χορεύεται τόσο από άντρες όσο και από γυναίκες (κυρίως στο Ανατολικό Ζαγόρι).

Manos Achalinotopoulos      TC-RΑποτέλεσμα εικόνας για μανος αχαλινωτοπουλος

Γεννήθηκε και μεγάλωσε στην Αθήνα από γονείς μικρασιατικής καταγωγής.
Σε ηλικία εννέα χρονών άρχισε να μαθαίνει φλογέρα και κλαρίνο. Σπούδασε παιδαγωγικά και κατόπιν πολιτικές επιστήμες στο Πανεπιστήμιο Αθηνών. Επιπλέον, ήταν φοιτητής στο τμήμα Μουσικολογίας της Φιλοσοφικής Σχολής, ενώ παράλληλα με το πανεπιστήμιο σπούδασε βυζαντινή μουσική και ασχολήθηκε με τα ανώτερα θεωρητικά της ευρωπαϊκής μουσικής έχοντας δάσκαλο το Μιχάλη Τραυλό.Από τον Οκτώβρη του 2006 είναι διδάσκων του δημοτικού κλαρίνου στο Τμήμα Μουσικής Επιστήμης και Τέχνης του Πανεπιστημίου Μακεδονίας,  από το 2008  λέκτορας στο ίδιο τμήμα και πλέον καθηγητής .Επιπλέον ήταν ο πρώτος διδάσκων στο τμήμα μουσικολογίας του ΤΕΙ Ηπείρου και επίκουρος καθηγητής στο τμήμα Βυζαντινής μουσικής του Καποδιστριακού πανεπιστημίου ., Ταυτόχρονα είναι επίτιμος καθηγητής του τμήματος δημοτικής μουσικής και βυζαντινών ήχων της αρχιεπισκοπής Αθηνών.

Απάντηση

Αρέσει σε %d bloggers: